Jak trening oporowy wpływa na zmęczenie u pacjentów z rakiem jelita grubego?

Badanie kliniczne przeprowadzone na Uniwersytecie w Salamance wykazało, że nadzorowany trening oporowy w połączeniu z domową aktywnością fizyczną znacząco zmniejsza zmęczenie i poprawia funkcjonowanie jelit u pacjentów z rakiem jelita grubego poddawanych chemioterapii lub immunoterapii. W ośmiotygodniowym programie uczestniczyło 27 pacjentów, którzy zostali losowo przydzieleni do dwóch grup: jedna wykonywała wyłącznie ćwiczenia domowe, druga dodatkowo brała udział w dwóch sesjach treningowych tygodniowo pod okiem fizjoterapeuty. Grupa uczestnicząca w programie hybrydowym osiągnęła poprawę przekraczającą 10 punktów w kwestionariuszu jakości życia EORTC QLQ-C30, co oznacza klinicznie istotną zmianę w codziennym funkcjonowaniu.

Wyniki opublikowane w czasopiśmie Current Oncology pokazują, że największe korzyści zaobserwowano w dwóch obszarach: redukcji zmęczenia związanego z leczeniem oraz łagodzeniu zaparć. Co istotne, program nie spowodował żadnych działań niepożądanych, a zgodność uczestników przekroczyła 80 procent. Badacze podkreślają, że zmęczenie to jeden z najbardziej uciążliwych objawów zgłaszanych przez pacjentów podczas leczenia onkologicznego, który bezpośrednio wpływa na zdolność do wykonywania codziennych czynności.

Tradycyjne podejście do problemu zmęczenia opierało się głównie na ćwiczeniach aerobowych, jednak nowe odkrycie wskazuje, że trening oporowy – czyli ćwiczenia z wykorzystaniem oporu, takie jak podnoszenie ciężarków czy ćwiczenia z taśmami oporowymi – może być równie lub bardziej skuteczny. To ważna informacja dla pacjentów i lekarzy poszukujących skutecznych metod wsparcia podczas intensywnego leczenia przeciwnowotworowego.

Dlaczego ćwiczenia siłowe pomagają podczas chemioterapii?

Mechanizm działania treningu oporowego u pacjentów onkologicznych jest wieloaspektowy. Regularne ćwiczenia siłowe pomagają zachować masę mięśniową, która często ulega redukcji podczas intensywnego leczenia przeciwnowotworowego. Utrata masy mięśniowej prowadzi do osłabienia, zwiększonego zmęczenia i pogorszenia ogólnej sprawności fizycznej. Trening oporowy skutecznie przeciwdziała tym negatywnym zmianom, wspierając organizm w walce z chorobą.

Aktywność fizyczna wpływa również na regulację rytmów dobowych i cykli snu, co przyczynia się do lepszej regeneracji organizmu. Dodatkowo ćwiczenia mogą wpływać na zmniejszenie stanu zapalnego, choć w badaniu hiszpańskim nie wykazano istotnych zmian w poziomie białka C-reaktywnego – markera zapalenia. Badacze sugerują, że dłuższy okres interwencji mógłby przynieść również korzyści w obszarze snu i stanu zapalnego.

Trzecim istotnym mechanizmem jest wpływ na funkcjonowanie przewodu pokarmowego. Zaparcia stanowią częsty problem u pacjentów z rakiem jelita grubego, wynikający zarówno z samej choroby, jak i stosowanego leczenia oraz leków przeciwbólowych. Regularna aktywność fizyczna stymuluje perystaltykę jelit, co naturalnie wspomaga ich funkcjonowanie. W opisywanym badaniu to właśnie w tym obszarze zaobserwowano jedną z najbardziej znaczących popraw.

Na czym polega hybrydowy program treningowy?

Innowacyjność programu polega na połączeniu dwóch form aktywności: nadzorowanych sesji treningowych w ośrodku medycznym oraz indywidualnie dopasowanego planu ćwiczeń do wykonywania w domu. Taka hybrydowa formuła łączy korzyści profesjonalnego nadzoru z elastycznością i wygodą ćwiczeń domowych, co jest szczególnie istotne dla pacjentów przechodzących intensywne leczenie. Sesje nadzorowane odbywały się dwa razy w tygodniu przez okres ośmiu tygodni i były prowadzone przez wykwalifikowanego fizjoterapeutę.

Program koncentrował się na treningu oporowym, czyli ćwiczeniach z wykorzystaniem oporu – mogą to być ciężarki, taśmy oporowe lub własny ciężar ciała. Każda sesja była indywidualnie dostosowana do możliwości i aktualnego stanu zdrowia uczestnika. Dodatkowo wszyscy uczestnicy otrzymywali cotygodniowe telefony monitorujące, co pomagało utrzymać motywację i regularność ćwiczeń. Taka forma wsparcia okazała się kluczowa dla osiągnięcia wysokiej zgodności.

Plan domowy obejmował aktywność fizyczną dostosowaną do możliwości pacjenta, którą można było wykonywać w dogodnym czasie i miejscu. Taka elastyczność jest kluczowa dla osób poddawanych chemioterapii, których samopoczucie i energia mogą się znacznie różnić z dnia na dzień. Połączenie obu form aktywności pozwoliło osiągnąć wysoką zgodność – ponad 80 procent uczestników regularnie wykonywało zalecone ćwiczenia przez cały okres trwania programu.

Czy ćwiczenia są bezpieczne podczas leczenia onkologicznego?

Jedno z najważniejszych odkryć badania dotyczy bezpieczeństwa programu treningowego. Wśród wszystkich uczestników nie odnotowano ani jednego zdarzenia niepożądanego związanego z wykonywaniem ćwiczeń fizycznych. To szczególnie istotna informacja dla pacjentów i lekarzy, którzy mogą obawiać się, że intensywna aktywność fizyczna podczas chemioterapii lub immunoterapii może być ryzykowna. Wyniki badania pokazują, że odpowiednio zaplanowany i nadzorowany program jest bezpieczny.

Przed włączeniem do programu każdy pacjent przechodził dokładną ocenę medyczną. Z badania wykluczano osoby z przeciwwskazaniami do wysiłku fizycznego, takimi jak ciężkie choroby układu sercowo-naczyniowego, zaawansowane choroby układu mięśniowo-szkieletowego czy przerzuty do kości. Wszyscy uczestnicy musieli być w stanie wykonywać ćwiczenia fizyczne i rozumieć instrukcje związane z programem treningowym. Taka selekcja zapewniła bezpieczeństwo interwencji.

Kluczowym elementem bezpieczeństwa był również profesjonalny nadzór podczas sesji treningowych. Fizjoterapeuta monitorował technikę wykonywania ćwiczeń, intensywność wysiłku oraz ogólne samopoczucie uczestników. Mógł on na bieżąco dostosowywać program do aktualnych możliwości pacjenta, co minimalizowało ryzyko przeciążenia czy kontuzji. Wysokie wskaźniki przestrzegania zaleceń świadczą o tym, że program był dobrze tolerowany i odpowiadał na potrzeby pacjentów.

Kto może skorzystać z programu treningowego i jak zacząć?

Program hybrydowy może być szczególnie korzystny dla pacjentów z rakiem jelita grubego poddawanych chemioterapii lub immunoterapii, którzy doświadczają zmęczenia, problemów z jelitami i obniżonej jakości życia. Kwalifikacja do programu wymaga jednak konsultacji z zespołem onkologicznym i wykluczenia przeciwwskazań do wysiłku fizycznego. Przed rozpoczęciem jakiejkolwiek aktywności fizycznej pacjent powinien omówić swoje plany z lekarzem prowadzącym.

Specjalista oceni aktualny stan zdrowia, stopień zaawansowania choroby, rodzaj i intensywność leczenia oraz obecność ewentualnych powikłań. Niektóre sytuacje kliniczne, takie jak przerzuty do kości, ciężka niedokrwistość czy niestabilna choroba sercowo-naczyniowa, mogą stanowić przeciwwskazanie do intensywniejszych form aktywności. Po uzyskaniu zgody lekarza warto skonsultować się z fizjoterapeutą specjalizującym się w onkologii lub trenerem medycznym.

Taki specjalista pomoże opracować indywidualny plan ćwiczeń dostosowany do możliwości i celów pacjenta. Program powinien być rozpoczynany stopniowo, z uwzględnieniem aktualnego poziomu sprawności i samopoczucia. Kluczowa jest regularność – nawet krótsze, ale częste sesje treningowe mogą przynieść wymierne korzyści. Pacjenci powinni pamiętać, że elastyczność programu jest jego zaletą – w dni, gdy samopoczucie jest gorsze ze względu na leczenie, można ograniczyć intensywność lub skupić się na łagodniejszych formach aktywności.

Co nowego wnosi to badanie do wiedzy o wspieraniu pacjentów onkologicznych?

Opisane badanie dostarcza istotnych dowodów na to, że nadzorowany trening oporowy w połączeniu z domową aktywnością fizyczną stanowi bezpieczną i skuteczną strategię łagodzenia wybranych objawów u pacjentów z rakiem jelita grubego podczas aktywnego leczenia. Kluczowym odkryciem jest znacząca poprawa w zakresie zmęczenia i zaparć – dwóch objawów szczególnie uciążliwych dla tej grupy pacjentów. Wysoka zgodność uczestników i brak zdarzeń niepożądanych potwierdzają, że taki program może być włączony do standardowej opieki wspierającej.

Choć nie zaobserwowano istotnych zmian w zakresie lęku, depresji czy jakości snu, wyniki te są spójne z wcześniejszymi badaniami wskazującymi, że korzyści psychologiczne mogą wymagać dłuższego czasu lub zastosowania interwencji wielomodalnych. Przyszłe badania powinny skupić się na wydłużeniu okresu interwencji, włączeniu dodatkowych biomarkerów zapalnych oraz ocenie długoterminowych efektów programu. Warto również zbadać, czy połączenie treningu oporowego z innymi formami aktywności przyniesie szersze korzyści zdrowotne.

Dla pacjentów i ich rodzin wyniki te stanowią zachętę do aktywnego włączania się w proces leczenia poprzez regularną aktywność fizyczną. Dla lekarzy i fizjoterapeutów są one potwierdzeniem, że dobrze zaplanowany i nadzorowany program treningowy może stanowić wartościowe uzupełnienie standardowej terapii onkologicznej, poprawiając komfort życia pacjentów w trudnym okresie leczenia.

Pytania i odpowiedzi